SRC mi SR mi? İş Ayakkabısında Kaymaz Taban Kodları Ne Demek?

Kısa cevap: SRC, iş ayakkabısının eski standart olan EN ISO 20345:2011'de kullanılan kaymazlık işaretidir. Tabanın hem seramik zeminde sabunlu suyla (SRA) hem de çelik zeminde gliserinle (SRB) test edildiğini gösterir. Güncel EN ISO 20345:2022'de SRA, SRB ve SRC kaldırıldı. Artık seramik zeminde sabunlu çözeltiyle yapılan temel kaymazlık testi her güvenlik ayakkabısı için zorunludur ve işaretsizdir. SR ise seramik zeminde gliserinle yapılan ek testi geçen ayakkabıya verilir. SR, SRC'nin yeni adı değildir.

Kaymazlık Testi Neyi Ölçer?

Laboratuvarda ayakkabı, belirli bir yük altında test zemininin üzerinde kaydırılır. Ölçülen değer sürtünme katsayısıdır. Katsayı ne kadar yüksekse, taban o koşulda o kadar iyi tutunur.

Ölçüm iki hareketle yapılır: topuğun öne kayması ve ön tabanın kayması. Topuk ve ön taban ayrı ayrı test edilir ve her biri için ayrı eşik değer vardır.

Test zemini ve üzerine dökülen sıvı, sonucun ne anlattığını belirler. Sabunlu su ıslak ve deterjanlı zemini, gliserin ise yağlı ve çok kaygan zemini temsil eder.

Eski Sistem: SRA, SRB ve SRC (EN ISO 20345:2011)

2011 sürümünde kaymazlık üç işaretle gösterilirdi. Her işaret, hangi zeminde test yapıldığını anlatırdı.

İşaret	Test zemini	Sıvı	En düşük katsayı (topuk / düz)
SRA	Seramik karo	%0,5 sodyum lauril sülfat (sabunlu su)	0,28 / 0,32
SRB	Çelik plaka	%90 gliserin	0,13 / 0,18
SRC	SRA ve SRB testlerinin ikisini birden geçmiş taban

SRC en kapsamlı kaymazlık işaretiydi. Bu yüzden "SRC taban" ifadesi günlük dilde "kaymaz taban" ile eş anlamlı kullanılır. Ancak bu işaret yalnızca 2011 sürümüne göre belgelenmiş ürünlerde bulunur.

Yeni Sistem: Temel Test ve SR (EN ISO 20345:2022)

2022 sürümü kaymazlığı iki katmana ayırdı:

• Temel kaymazlık testi (zorunlu, işaretsiz): Seramik zeminde sodyum lauril sülfat içeren sabunlu çözeltiyle yapılır. Her güvenlik ayakkabısı bu testi geçmek zorundadır, bu yüzden ayrı bir harf basılmaz.
• SR (isteğe bağlı ek test): Seramik zemin gliserinle kaplanır. Bu, yağlı ve çok kaygan bir yüzeyi taklit eder. Testi geçen ayakkabı SR işareti taşır.

Test	Zemin ve sıvı	Topuk öne kayma	Ön taban kayma	İşaret
Temel test (zorunlu)	Seramik + sabunlu çözelti	En az 0,31	En az 0,36	Yok
Ek test	Seramik + gliserin	En az 0,19	En az 0,22	SR

Çelik zemin testi yeni sürümde yer almaz. Tabanında metal çivi gibi parçalar olan özel ayakkabılarda kaymazlık testi uygulanamayabilir; bu durumda ürün Ø sembolüyle işaretlenir.

Not: Test yöntemi de güncellendiği için 2011 ve 2022 katsayılarını yan yana koyup "yeni sistem daha sıkı" ya da "daha gevşek" sonucu çıkarmak doğru olmaz. Rakamlar yalnızca kendi sürümünün içinde karşılaştırılabilir.

SRC ile SR Karşılaştırması

Konu	SRC (2011)	SR (2022)
Sabunlu su testi	SRA olarak işaretin parçası	Temel şart; tüm ayakkabılarda zorunlu
Gliserin testi zemini	Çelik plaka	Seramik karo
İşaretin anlamı	İki testin ikisi de geçildi	Temel teste ek olarak gliserin testi geçildi
Etiket örneği	S3 SRC	S3L FO SR

Etiket örneğinde bir fark daha var: 2011 sürümünde yakıt ve yağa dayanıklı taban S1–S3 sınıflarının içindeydi. 2022'de bu özellik ayrı FO işaretiyle gösterilir. Sınıflardaki diğer değişiklikleri S1, S1P, S2 ve S3 farkı yazımızda anlattık.

Hangi Zemin İçin Ne Aranmalı?

Çalışma ortamı	Zemin durumu	Etikette aranacak
Kuru depo, ofis içi saha, montaj hattı	Kuru veya ara sıra ıslak	Temel test yeterli olabilir; SR artı değer
Yıkama alanı, temizlik, nemli üretim	Su ve deterjan	Temel test + su direnci için S2/S3; SR önerilir
Mutfak, gıda üretimi, atölye, bakım	Yağ bulaşma riski	SR ve tabanın yağa dayanımı için FO
Kış dış saha	Islak, çamurlu, buzlanma riski	SR + profilli taban (S3); buz için üretici bilgisi

Bu tablo bir başlangıç noktasıdır. Nihai seçim, işyerinin risk değerlendirmesine ve İSG uzmanının görüşüne göre yapılmalıdır.

Kaymazlığı Etiket Dışında Neler Etkiler?

• Taban aşınması: Diş derinliği azaldıkça tutunma düşer. Etiketteki sonuç, ayakkabının yeni hâlindeki teste dayanır.
• Taban temizliği: Dişlerin arasına dolan yağ, çamur veya talaş tabanın zeminle temasını azaltır.
• Zeminin kendisi: Gerçek zemin, test karosundan farklı bir yüzeye ve pürüzlülüğe sahip olabilir.
• Kirlilik türü: Su, yağ, un, toz veya buz farklı davranır. Testler yalnızca belirli sıvıları temsil eder.

Bu nedenle etiketin yanında zemin temizliği ve sahada deneme de önemlidir.

Sık Yapılan Hatalar

"SR, SRC'nin yeni adıdır."
Değildir. SRC'nin gliserin testi çelik zeminde, SR'ninki seramik zeminde yapılır. İki işaret doğrudan eşleştirilemez.

"SR yazmıyorsa ayakkabı kaymaz değildir."
2022'ye göre belgelenmiş her güvenlik ayakkabısı temel kaymazlık testini geçmiştir. SR, daha kaygan gliserinli koşul için ek testtir.

"SR işareti yağa dayanıklı taban demektir."
Hayır. SR tutunmayı gösterir. Tabanın yakıt ve yağa dayanıklı malzemeden olduğu ayrıca FO ile gösterilir.

"Kaymaz taban her zeminde kaymaz."
Hiçbir taban her koşulda kaymayı önlemez. Testler belirli zemin ve sıvılarla yapılır; buz ve kar bu testlerin kapsamında değildir.

"Eski ve yeni katsayılar karşılaştırılabilir."
Test yöntemi değiştiği için 2011 ve 2022 değerleri birbirine göre yorumlanmamalıdır.

Satın Alırken Kontrol Listesi

1. Sahadaki zemini ve kirliliği yazın: su, deterjan, yağ, çamur, buz.
2. Ürünün EN ISO 20345:2022'ye mi, 2011'e mi göre belgelendiğini uygunluk beyanından kontrol edin.
3. 2022 ürünlerinde yağlı veya çok kaygan zemin için SR işaretini arayın.
4. Yağ ve yakıt teması varsa tabanda ayrıca FO işaretini arayın.
5. Dış saha ve engebeli zemin için profilli tabanlı S3 sınıfını değerlendirin.
6. Tabanın diş derinliğini düzenli kontrol edin; aşınan ayakkabıyı değiştirin.
7. Mümkünse çalışanlarla sahada kısa bir deneme yapın.

360 Koruma'da SR İşaretli İş Ayakkabıları

Tüm modelleri iş ayakkabısı kategorimizde bulabilirsiniz. Sıcak ve kuru ortamlar için yazlık iş ayakkabıları, ıslak ve soğuk sahalar için kışlık iş ayakkabıları, bilek desteği için iş botları öne çıkar.

EN ISO 20345:2022'ye göre SR ve FO işaretli örnek modeller:

• Uvex 8544 S2 FO SR ESD: Kompozit burun, su girişine dirençli saya. Nemli iç mekân ve üretim alanları için.
• Puma Condor Low S3L FO SR ESD: Çelik burun, 4,5 mm çiviyle test edilmiş metal olmayan ara taban, profilli taban. Dış saha ve şantiye için.
• Uvex 6941 S3S FO SR ESD: Çelik burun, 3,0 mm ince çiviyle test edilmiş metal olmayan ara taban. İnce çivi ve tel riski olan işler için.

Sınıf, burun tipi ve beden dahil bütün seçim sürecini İş Ayakkabısı Nasıl Seçilir? rehberimizde anlattık. Kış koşulları için kışlık iş ayakkabısı rehberine, delinme direnci için P, PL, PS kodları yazımıza göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

SRC ne demek?

SRC, EN ISO 20345:2011 sürümünde kullanılan bir kaymazlık işaretidir. Ayakkabının hem SRA testini (seramik zemin, sabunlu su) hem de SRB testini (çelik zemin, gliserin) geçtiğini gösterir. 2022 sürümünde bu işaret kaldırılmıştır.

SR ne demek?

SR, EN ISO 20345:2022 sürümünde isteğe bağlı ek kaymazlık işaretidir. Ayakkabının seramik zeminde gliserinle yapılan kaymazlık testini geçtiğini gösterir. Eşik değerler topuk için en az 0,19, ön taban için en az 0,22'dir.

SR ile SRC aynı şey mi?

Hayır. SRC'deki gliserin testi çelik zeminde yapılırdı; SR'de gliserin testi seramik zeminde yapılır. Test koşulları farklı olduğu için SR, SRC'nin yeni adı değildir ve iki işaret doğrudan eşleştirilemez.

Üzerinde SR yazmayan iş ayakkabısı kaymaz mı?

EN ISO 20345:2022'ye göre belgelenmiş her güvenlik ayakkabısı, seramik zeminde sabunlu çözeltiyle yapılan temel kaymazlık testini geçmek zorundadır. Bu test için ayrı işaret basılmaz. SR, gliserinli daha kaygan koşul için yapılan ek testtir.

SRC işaretli ayakkabılar hâlâ kullanılabilir mi?

Evet. Standart güncellendiğinde mevcut sertifikalar kendiliğinden geçersiz olmaz; 2011 sürümüne göre verilmiş belgeler kendi geçerlilik süreleri boyunca geçerlidir. Yeni alımlarda ürünün hangi sürüme göre belgelendiğini kontrol etmek gerekir.

Kaymazlık testleri buzlu ve karlı zemini kapsıyor mu?

Hayır. EN ISO 20345'teki kaymazlık testleri seramik zeminde (2011 sürümünde ayrıca çelik zeminde) yapılır. Buz ve kar bu testlerin kapsamında değildir; bu zeminler için üretici bilgisine ve sahadaki denemeye bakılmalıdır.

Sonuç

SRC eski sürümün kaymazlık işaretidir; güncel EN ISO 20345:2022'de yerini zorunlu temel test ve isteğe bağlı SR işareti aldı. Yağlı veya çok kaygan zeminde SR'yi, yağ temasında FO'yu ayrıca arayın. Ürünün belge sürümünü kontrol edin ve tabanın aşınmasını takip edin. Nihai seçim, işyerinin risk değerlendirmesine göre yapılmalıdır.