İş Gözlüğü Nasıl Seçilir? EN 166 ve EN ISO 16321 Rehberi

Kısa cevap: İş gözlüğü seçimi üç adımda yapılır. Önce işteki göz riskini belirleyin: uçan parçacık, toz, sıvı sıçraması, ergimiş metal veya UV, güneş ya da kaynak ışığı. Sonra bu riske uygun tipi seçin: çerçeveli gözlük, tam kapalı gözlük veya siperlik. Son olarak gözlüğün üzerindeki işaretlerin bu riskle eşleştiğini kontrol edin. Doğru gözlük, en pahalı gözlük değil, işaretleri riskinize uyan gözlüktür.

Bu rehber; İSG uzmanları, satın alma ekipleri ve işletme sahipleri için hazırlandı. Standartlardaki son değişikliği, işaretlerin nasıl okunacağını ve sahada en sık yapılan hataları adım adım anlatıyoruz.

Hangi Standart Geçerli? EN 166'dan EN ISO 16321-1'e Geçiş

İş gözlükleri 20 yılı aşkın süre EN 166:2001 standardına göre test edildi. Bu standardın yerini artık EN ISO 16321 serisi aldı:

• EN ISO 16321-1: Genel gereklilikler (EN 166'nın yerini alır)
• EN ISO 16321-2: Kaynak ve ilgili işlemler için ek gereklilikler
• EN ISO 16321-3: Ağ (mesh) tipi koruyucular için ek gereklilikler

İngiliz standart kuruluşu BSI'ye göre 11 Kasım 2025'ten itibaren yeni belgelendirmeler yalnızca EN ISO 16321-1'e göre yapılır. EN 166 bu tarihten sonra uygunluk varsayımı sağlamaz. Ancak tarihten önce EN 166'ya göre belgelendirilmiş ürünler, sertifikalarının süresi dolana kadar, düzenlenme tarihinden itibaren en fazla beş yıl satılabilir.

Bu yüzden piyasada uzun süre iki tür işaret göreceksiniz. Bu rehberde iki standardı da anlatıyoruz. Satın alırken ürünün hangi standarda göre belgelendirildiğini ve sertifikanın geçerlilik tarihini AB uygunluk beyanından kontrol edin.

Adım 1: Göz Riskini Belirleyin

Gözlük seçimi ürünle değil, riskle başlar. Risk değerlendirmesinde şu soruları cevaplayın:

• İşte taşlama, kesme, matkap gibi uçan parçacık üreten bir işlem var mı?
• Ortamda toz var mı? İri mi, ince mi?
• Kimyasal veya sıvı damlası ve sıçraması riski var mı?
• Ergimiş metal veya sıcak katı parçacık sıçrıyor mu?
• Çalışan UV, güneş, kızılötesi veya kaynak ışığına maruz kalıyor mu?
• Çalışma iç mekânda mı, dış mekânda mı? Uzun vardiya mı, kısa süreli mi?

Aşağıdaki tablo, sık görülen riskleri EN 166'daki karşılık gelen işaretle eşleştirir.

Risk	Önerilen koruyucu tipi	Aranacak işaret (EN 166)
Önden gelen düşük enerjili parçacık	Çerçeveli gözlük	F
Orta enerjili parçacık	Tam kapalı gözlük veya siperlik	B
Yüksek enerjili parçacık	Siperlik	A
Sıvı damlası veya sıçraması	Tam kapalı gözlük veya siperlik	3
İri toz parçacıkları	Tam kapalı gözlük	4
Gaz ve ince toz	Tam kapalı gözlük	5
Ergimiş metal ve sıcak katılar	Tam kapalı gözlük veya siperlik	9
Kısa devre elektrik arkı	Siperlik	8
UV ışınımı	UV filtreli lens	2- veya 2C- (EN 170)
Güneş ışığı (dış mekân)	Güneş filtreli lens	5- veya 6- (EN 172)
Kaynak ışığı	Kaynak filtreli lens	Koyuluk numarası (EN 169)

Birden fazla risk varsa, gözlüğün hepsini birlikte karşılaması gerekir. Örneğin hem kimyasal sıçraması hem uçan parçacık olan bir işte, hem 3 hem de B işaretli bir tam kapalı gözlük aranır.

Adım 2: Doğru Gözlük Tipini Seçin

Çerçeveli iş gözlüğü

Görünüşü normal gözlüğe benzer. Hafiftir ve uzun süre rahat takılır. Montaj, bakım, depo ve genel üretim işlerinde önden gelen parçacıklara karşı kullanılır. EN 166'da çerçeveli gözlükler en fazla F (düşük enerjili darbe) seviyesini alabilir. Kenarları yüze tam kapanmadığı için sıvı sıçraması ve toz riskinde tek başına yeterli değildir.

Tam kapalı gözlük (goggle)

Göz çevresini tamamen kapatır. Sıvı damlası, sıçrama ve toz riski olan işler için tasarlanmıştır. B seviyesine kadar darbe dayanımı alabilir. Kimyasal laboratuvarları, temizlik, taşlama ve tozlu üretim alanlarında tercih edilir. Toz maskesiyle birlikte kullanılacaksa, ikisinin yüzde birlikte düzgün oturduğu mutlaka denenmelidir. Maske seçimi için Solunum Koruma Rehberi yazımıza bakabilirsiniz.

Siperlik (yüz koruyucu)

Gözlerle birlikte yüzü de korur. EN 166'da en yüksek darbe seviyesi olan A yalnızca siperliklerde kullanılabilir. Kısa devre elektrik arkı işareti olan 8 de siperliklerde bulunur. Yüksek enerjili parçacık, büyük sıçrama veya yüz bölgesinde risk varsa siperlik değerlendirilmelidir.

Adım 3: Gözlük Üzerindeki İşaretleri Okuyun

EN 166'ya göre işaretler hem çerçevede hem de lenste bulunur. Çerçevede üretici işareti, standart numarası, kullanım alanı ve mekanik dayanım yer alır. Lenste ise filtre kodu, üretici işareti, optik sınıf, mekanik dayanım ve isteğe bağlı K, N gibi işaretler bulunur.

İşaret	EN 166:2001 anlamı	EN ISO 16321-1 karşılığı
1, 2, 3	Optik sınıf; 1 en iyi optik kalitedir	Varsayılan seviye eski 2. sınıfa denktir; daha iyi optik için lens "1" ile işaretlenir; 3. sınıf kaldırıldı
S	Artırılmış dayanım (12 m/s)	İşaretsiz temel darbe testi
F	Düşük enerjili darbe, 45 m/s	C, 45 m/s
B	Orta enerjili darbe, 120 m/s	D, 80 m/s (yeni seviye); E, 120 m/s
A	Yüksek enerjili darbe, 190 m/s	Karşılığı yok; 190 m/s testi kaldırıldı
T	Darbe testi −5 °C ve +55 °C'de de geçildi	T (değişmedi)
3	Sıvı damlası ve sıçraması	3 (damla)
4	İri toz parçacıkları	4
5	Gaz ve ince toz	5
8	Kısa devre elektrik arkı	Kaldırıldı; IEC 62819 uygulanır
9	Ergimiş metal ve sıcak katılar	9 (yalnızca siperlikler)
K	İnce parçacıklarla yüzey hasarına (çizilme) dayanım	K
N	Buğulanmaya dayanım	N

EN ISO 16321-1 ayrıca yeni işaretler getirdi: sıvı jeti için 6, ışıyan ısı için 7, kimyasal dayanım için CH ve ağır kütle darbesi için HM. Filtre kodları da değişti: UV filtreleri U, güneş filtreleri G, kızılötesi filtreleri R, kaynak filtreleri W harfiyle gösterilir.

Çerçeve ve lens farklıysa hangisi geçerli?

EN 166'da darbe harfi (F, B veya A) çerçeve ve lenste aynı değilse, gözlüğün tamamı için düşük olan seviye geçerlidir. Örneğin çerçevede F, lenste B yazıyorsa gözlük F seviyesindedir.

Darbe harfinin yanında T yoksa, gözlük yüksek hızlı parçacıklara karşı yalnızca oda sıcaklığında kullanılmalıdır. Soğuk depo, dış saha veya sıcak ortamda çalışılıyorsa FT veya BT gibi işaretler aranmalıdır.

Örnek: Bir tam kapalı gözlüğün işaretlerini okumak

Mağazamızdaki Univet 6X3 Clear Ultra modelinin üretici veri sayfasındaki işaretler şöyledir:

• Çerçeve: U EN166 3 4 9 BT CE
• Lens: 2C-1.2 U 1 BT 9 K N CE

Bu işaretlerin anlamı:

• U: Üretici işareti (Univet)
• EN166: Test edildiği standart
• 3, 4, 9: Sıvı damlası, iri toz, ergimiş metal ve sıcak katılara karşı uygun
• BT: Orta enerjili darbe (120 m/s), uç sıcaklıklarda da test edilmiş
• 2C-1.2: EN 170'e göre UV filtresi, renk algısı iyi, koyuluk numarası 1.2
• 1: Optik sınıf 1
• K, N: Çizilmeye ve buğulanmaya karşı test edilmiş

Adım 4: Lens ve Filtreyi Ortama Göre Seçin

Lensin rengi bir zevk meselesi değildir. Her filtre belirli bir ışınıma karşı test edilir ve bunu lens üzerindeki kodla gösterir.

• UV filtresi (EN 170): Kod 2 veya 2C ile başlar. Şeffaf lenslerin çoğu bu sınıftadır. İç mekânda ve ışığın yeterli olduğu alanlarda kullanılır.
• Güneş filtresi (EN 172): Kod 5 (kızılötesi gerekliliği olmadan) veya 6 (kızılötesi gerekliliği ile) ile başlar. Dış mekânda güneşe karşı kullanılır. Koyu lens, ışığı az olan iç mekânlarda görüşü azaltabilir.
• Kızılötesi filtresi (EN 171): Kod 4 ile başlar. Kızılötesi ışınım yayan sıcak kaynakların yakınında kullanılır.
• Kaynak filtresi (EN 169): Ön kod yoktur, yalnızca koyuluk numarası yazılır. Numara büyüdükçe filtre koyulaşır. Doğru koyuluk, kaynak yöntemi ve akım şiddetine göre standarttaki tablolardan seçilir.

Lens üzerinde filtre kodu olmayan renkli bir gözlük, ışınıma karşı test edildiğini göstermez. Satın alırken kodu mutlaka kontrol edin.

Adım 5: Konfor, Uyum ve Kullanım Süresi

Takılmayan gözlük korumaz. Çalışanın gözlüğü vardiya boyunca takması için şu noktalar önemlidir:

• Optik sınıf: Uzun süreli kullanımda optik sınıfı 1 olan lensler tercih edilir. EN 166'da optik sınıf 1 sürekli kullanıma uygun en iyi optik kaliteyi gösterir; 2 ve 3 daha kısa süreli kullanım içindir.
• Buğulanma: Sıcaklık ve nem farkının olduğu ortamlarda lens buğulanır ve çalışan gözlüğü çıkarır. Buğuya karşı test edilmiş lensler N işareti taşır.
• Numaralı gözlük: Numaralı gözlük kullanan çalışanlar için gözlük üstü (OTG) modeller vardır. Ancak üretici talimatlarına göre yüksek hızlı parçacıklara karşı koruyucular normal numaralı gözlük üzerine takıldığında darbeyi iletebilir. Bu risk, değerlendirmede ayrıca ele alınmalıdır.
• Diğer KKD ile uyum: Gözlük; baret, kulaklık ve maske ile birlikte denenmelidir. Maskenin üst kenarı gözlüğü itiyorsa veya gözlük maskenin oturmasını bozuyorsa her iki koruma da zayıflar.
• Yüz yapısı: Farklı yüz yapıları için birden fazla model veya beden sunmak, kullanımı artırır.

Sık Yapılan Hatalar

"Normal gözlük de korur."
Numaralı gözlük veya güneş gözlüğü, iş gözlüğü değildir. Darbe testinden geçmemiştir ve yanları açıktır.

"Her işe çerçeveli gözlük yeter."
Çerçeveli gözlük yüze tam kapanmaz. Sıvı sıçraması ve toz riski olan işlerde 3, 4 veya 5 işaretli tam kapalı gözlük gerekir.

"Lenste B yazıyor, gözlük B seviyesinde."
Çerçeve ve lens farklı işaretliyse düşük olan geçerlidir. İki işarete birlikte bakın.

"Koyu lens, güneşe ve kaynağa karşı korur."
Rengi koyu olması yeterli değildir. Lens üzerinde EN 172 (5- veya 6-) veya EN 169 (kaynak koyuluk numarası) kodu bulunmalıdır.

"Açıklamada buğu yapmaz yazıyor, yeterli."
Buğuya karşı test edilmiş lens N, çizilmeye karşı test edilmiş lens K işareti taşır. Pazarlama ifadesi yerine lens işaretine bakın.

"Soğuk depoda da aynı gözlük olur."
Darbe harfinin yanında T yoksa, gözlük yüksek hızlı parçacıklara karşı yalnızca oda sıcaklığında kullanılmalıdır.

"Tüm çalışanlara tek model yeter."
Rahatsız eden gözlük çıkarılır. Farklı yüz yapıları ve numaralı gözlük kullananlar için alternatif sunun.

Satın Alma Kontrol Listesi

1. Risk değerlendirmesinde göz ve yüz risklerini tek tek listeleyin
2. Her risk için gereken tipi belirleyin: çerçeveli gözlük, tam kapalı gözlük veya siperlik
3. Darbe seviyesini seçin ve çerçeve ile lensteki işaretin aynı olduğunu kontrol edin
4. Sıcak veya soğuk ortam varsa darbe harfinin yanında T arayın
5. Sıvı, toz veya ergimiş metal varsa çerçevede 3, 4, 5 veya 9 işaretini kontrol edin
6. Lens filtre kodunu ortama göre seçin: UV, güneş, kızılötesi veya kaynak
7. Uzun vardiyalar için optik sınıf 1, nemli ortamlar için N, tozlu ortamlar için K işareti arayın
8. Numaralı gözlük kullanan çalışanlar için gözlük üstü model planlayın
9. Maske, baret ve kulaklık ile birlikte uyum denemesi yapın
10. CE işaretini, AB uygunluk beyanını ve sertifikanın hangi standarda göre, hangi tarihte düzenlendiğini isteyin

360 Koruma'da İş Gözlüğü Seçenekleri

Çerçeveli, tam kapalı ve gözlük üstü modellerin tamamını iş gözlüğü sayfasında bulabilirsiniz. Sıvı ve toz riski olan işler için tam kapalı iş gözlüğü, yüz koruması gereken işler için siperlik, kaynak işleri için kaynakçı gözlüğü seçeneklerine göz atın.

Örnek olarak: önden gelen düşük enerjili parçacık riski olan iç mekân montaj ve bakım işlerinde, çerçevesi ve lensi FT, lensi 1 K N işaretli Univet 506 UP Clear Plus 1 şeffaf iş gözlüğü değerlendirilebilir. Sıvı damlası, toz ve orta enerjili parçacık riski olan işlerde ya da numaralı gözlük kullanan çalışanlar için, 3 4 9 BT işaretli Univet 6X3 Clear Ultra gözlük üstü tam kapalı gözlük bir seçenektir. Nihai seçim her zaman işyerinizin risk değerlendirmesine göre yapılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

İş gözlüğü seçerken neye bakmalıyım?

Önce işteki riski belirleyin: uçan parçacık, toz, sıvı sıçraması, ergimiş metal veya optik ışınım. Sonra bu riske uygun tipi seçin: çerçeveli gözlük, tam kapalı gözlük veya siperlik. Son olarak gözlük ve lens üzerindeki işaretlerin, yani darbe seviyesi, kullanım alanı ve filtre kodunun bu riskle eşleştiğini kontrol edin. Nihai seçim işyeri risk değerlendirmesine göre yapılmalıdır.

EN 166 hâlâ geçerli mi?

EN 166:2001'in yerini EN ISO 16321-1 almıştır. BSI'ye göre 11 Kasım 2025'ten itibaren yeni belgelendirmeler yalnızca EN ISO 16321-1'e göre yapılır ve EN 166 artık uygunluk varsayımı sağlamaz. Bu tarihten önce EN 166'ya göre belgelendirilmiş ürünler, sertifikalarının süresi dolana kadar, düzenlenme tarihinden itibaren en fazla beş yıl satılabilir.

Gözlük üzerindeki F, B ve A harfleri ne demek?

Bunlar EN 166'daki yüksek hızlı parçacık darbe seviyeleridir. F düşük enerjili darbe (45 m/s), B orta enerjili darbe (120 m/s), A yüksek enerjili darbedir (190 m/s). B yalnızca tam kapalı gözlük ve siperliklerde, A yalnızca siperliklerde kullanılabilir. Çerçeve ve lensteki harf farklıysa gözlüğün tamamı için düşük olan seviye geçerlidir.

Çerçeveli gözlük mü, tam kapalı gözlük mü almalıyım?

Risk yalnızca önden gelen parçacıklarsa çerçeveli gözlük yeterli olabilir. Sıvı damlası, sıçrama veya toz varsa göz çevresini kapatan tam kapalı gözlük gerekir. EN 166'da sıvı damlası için 3, iri toz için 4, gaz ve ince toz için 5 işareti kullanılır; bu işaretler çerçeve üzerinde yer alır.

Gözlük üstü iş gözlüğü numaralı gözlüğün yerini tutar mı?

Gözlük üstü (OTG) model, numaralı gözlüğün üzerine takılacak şekilde tasarlanır. Ancak üretici kullanım talimatları, yüksek hızlı parçacıklara karşı koruyucuların normal numaralı gözlük üzerine takıldığında darbeyi iletebileceği ve kullanıcı için tehlike oluşturabileceği konusunda uyarır. Bu yüzden uygunluk risk değerlendirmesiyle birlikte ele alınmalıdır.

Lens üzerindeki K ve N işaretleri ne anlama gelir?

K, lensin ince parçacıkların yol açtığı yüzey hasarına, yani çizilmeye karşı test edildiğini gösterir. N ise buğulanmaya karşı test edildiğini gösterir. Bu iki işaret isteğe bağlıdır. Ürün açıklamasında buğu yapmaz veya çizilmez yazması tek başına yeterli değildir; lens üzerinde K ve N işaretini arayın.

Lens üzerindeki 2C-1.2 kodu ne demek?

Bu kod lensin bir filtre olduğunu ve hangi tür ışınıma karşı test edildiğini gösterir. 2 veya 2C ile başlayan kodlar EN 170'e göre ultraviyole (UV) filtreleridir; 2C renk algısının daha iyi olduğunu belirtir. Tireden sonraki 1.2 ise koyuluk numarasıdır. Güneş filtreleri EN 172'ye göre 5- veya 6- ile başlar.

Sonuç

İş gözlüğü seçimi; riski belirlemek, doğru tipi seçmek ve işaretleri doğrulamak adımlarından oluşur. Çerçeve ve lensteki işaretler, gözlüğün hangi riske karşı test edildiğini gösterir. EN 166'dan EN ISO 16321-1'e geçiş sürecinde iki tür işareti de tanımak gerekir. Son olarak, çalışanın vardiya boyunca rahatça takabildiği gözlük, en iyi korumayı sağlar.

Toplu alım veya şartname hazırlığında hangi modelin ihtiyacınıza uyduğundan emin değilseniz, WhatsApp destek hattımızdan bize ulaşabilirsiniz.