İş Eldiveni Nasıl Seçilir? Standartlar, Kaplama ve Beden Rehberi

Kısa cevap: İş eldiveni seçerken önce eldivenin karşılayacağı riski belirleyin: mekanik (kesilme, aşınma, delinme), kimyasal, biyolojik, ısı veya soğuk. Sonra bu riskin standardını eldiven üzerinde arayın: mekanik için EN 388, kimyasal için EN ISO 374, ısı için EN 407, soğuk için EN 511. Son olarak kaplama, el becerisi ve bedeni işe göre seçin. Doğru eldiven en yüksek seviyeli olan değil; riske uyan ve çalışanın vardiya boyunca çıkarmadan kullanacağı eldivendir.

Bu rehber güncel standart sürümlerine göre hazırlandı: EN ISO 21420:2020+A1:2024 (genel gereklilikler), EN 388:2016+A1:2018 (mekanik riskler), EN ISO 374-1:2016+A1:2018 (kimyasallar), EN 407:2020 (ısı) ve EN 511:2006 (soğuk).

İş Eldiveni Seçimi Neden Sahadan Başlar?

Türkiye'de işveren, risk değerlendirmesinde el yaralanması tehlikesi tespit edilen işlerde çalışana uygun kişisel koruyucu donanımı ücretsiz sağlamakla yükümlüdür. Bu yükümlülük 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik'ten doğar.

"Uygun" eldiven, CE işaretli ve ilgili standarda göre belgelenmiş eldivendir. Hangi standardın ve hangi seviyenin uygun olduğuna ise risk değerlendirmesi karar verir. Bu yüzden seçim katalogdan değil, işin yapıldığı yerden başlar.

1. Adım: Eldivenin Karşılayacağı Riskleri Belirleyin

Her iş için aşağıdaki soruları cevaplayın. Her "evet", eldivende aramanız gereken bir standarda ve işarete karşılık gelir.

Soru	İlgili standart	Eldivende ne arayacaksınız?
Keskin kenar, sac, cam, bıçak var mı? Sürtünme, yırtılma, delinme riski var mı?	EN 388	Çekiç-kalkan piktogramı ve altındaki kod (ör. 4X43F)
Asit, baz, solvent gibi kimyasallara temas var mı?	EN ISO 374-1	Tip A, B veya C işareti ve test kimyasalı harfleri
Kan, vücut sıvısı, bakteri veya virüs teması var mı?	EN ISO 374-5	Mikroorganizma piktogramı; virüs için altında "VIRUS" yazısı
Sıcak yüzey, alev veya erimiş metal sıçraması var mı?	EN 407	Isı piktogramı ve altı haneli kod
Kaynak yapılıyor mu?	EN 12477	Tip A veya Tip B işareti
Soğuk depo, dondurucu veya kış koşullarında dış saha mı?	EN 511	Kar tanesi piktogramı ve üç haneli kod
Patlayıcı ortam (ATEX bölgesi) var mı?	EN 16350	Elektrostatik özellik beyanı

Birden fazla risk varsa eldiven her biri için ayrı ayrı belgelenmiş olmalıdır. Örneğin kesici kenarlı parçaları yağlı kimyasal içinde tutan bir çalışan için yalnızca EN 388 yeterli değildir; EN ISO 374 de aranmalıdır.

2. Adım: Temel Gereklilikleri Kontrol Edin (EN ISO 21420)

EN ISO 21420, eski EN 420'nin yerini alan genel gereklilikler standardıdır. Bir eldivenin hangi riske karşı koruduğunu söylemez; ama her koruyucu eldivenin karşılaması gereken asgari şartları tanımlar:

• Zararsızlık: Malzemenin cilde zarar vermemesi. Örneğin deri eldivenlerde altı değerlikli krom (Cr VI) 3 mg/kg'ın altında olmalıdır.
• Beden: Eldiven bedeni, el çevresi ve el uzunluğuna göre tanımlanır.
• El becerisi: Eldivenle küçük çaplı bir pimin tutulabilmesine göre 1–5 arası seviye verilir.
• İşaretleme ve kullanım bilgisi: Üretici adı, model, beden, piktogramlar ve kullanım talimatı.

El becerisi (dexterity) seviyeleri

Seviye	Tutulabilen en küçük pim çapı
1	11 mm
2	9,5 mm
3	8 mm
4	6,5 mm
5	5 mm

Vida, klips ve küçük parça elleçlenen montaj işlerinde el becerisi yüksek (4–5) eldiven, çalışanın eldiveni çıkarma ihtiyacını azaltır.

3. Adım: Mekanik Riskler İçin EN 388 Kodunu Okuyun

Sahada en sık karşılaşılan risk mekaniktir. EN 388, eldiveni sabit bir sırayla altı test üzerinden değerlendirir:

Sıra	Test	Skala
1	Aşınma direnci	1–4
2	Kesilme direnci (Coup testi)	1–5
3	Yırtılma direnci	1–4
4	Delinme direnci	1–4
5	Kesilme direnci (TDM, EN ISO 13997)	A–F
6	Darbe koruması (isteğe bağlı, EN 13594)	P

Yüksek kesilme riskinde referans değer beşinci karakterdeki harftir. Harfler, malzemeyi kesip geçmek için gereken kuvveti gösterir: A ≥ 2 N, B ≥ 5 N, C ≥ 10 N, D ≥ 15 N, E ≥ 22 N, F ≥ 30 N.

Cam elyafı veya çelik tel gibi bıçağı köreltebilen malzemelerde Coup testi güvenilir sonuç vermez; bu durumda TDM testi esas alınır ve ikinci hanede X görülebilir. X tek başına zayıflık anlamına gelmez. Kodun tüm ayrıntılarını EN 388 Standardı Nedir? yazımızda karakter karakter anlattık.

Kesilme riskine göre başlangıç noktası

Çalışma ortamı	Baskın risk	Önce bakılacak değer
Hassas montaj, elektronik, lojistik	Aşınma, hafif kesilme, el becerisi	Aşınma seviyesi, el becerisi; TDM A–B
Genel üretim, depo, malzeme taşıma	Aşınma, yırtılma	Aşınma 3–4, yırtılma 3–4
Sac metal, keskin kenarlı parça	Yüksek kesilme	TDM harfi (C ve üzeri değerlendirilir)
Cam, seramik, hurda	Kesilme + delinme	TDM harfi + delinme seviyesi
Ağır bakım, sondaj, madencilik	Kesilme + darbe	TDM harfi + P işareti

Bu tablo bir başlangıç noktasıdır. Gerekli seviyeyi işyerinizin risk değerlendirmesi belirler.

4. Adım: Kimyasal ve Biyolojik Riskler İçin EN ISO 374

Kimyasal koruma, eldivenin malzemesinden "geçme" süresiyle ölçülür. EN ISO 374-1:2016+A1:2018 eldivenleri üç tipe ayırır. Her üç tipte de eldiven, EN 374-2'ye göre sızdırmazlık (penetrasyon) testini geçmelidir.

Tip	Gereklilik	İşaretleme
Tip A	Listedeki en az 6 kimyasal için en az 30 dakika geçirgenlik süresi	Piktogram altında 6 harf
Tip B	En az 3 kimyasal için en az 30 dakika	Piktogram altında 3 harf
Tip C	En az 1 kimyasal için en az 10 dakika	Harf yazılmaz

Harfler test kimyasallarını gösterir. Örneğin J n-heptan, K %40 sodyum hidroksit, L %96 sülfürik asit, M %65 nitrik asit, N %99 asetik asit, O %25 amonyak, P %30 hidrojen peroksittir. Listede A'dan T'ye 18 kimyasal bulunur.

Önemli: Tip A, "her kimyasala karşı korur" demek değildir. Sizin kullandığınız kimyasal test listesinde yoksa, üreticinin kimyasal dayanım tablosunu isteyin. Laboratuvardaki geçirgenlik süresi sıcaklık, konsantrasyon, esneme ve aşınma gibi saha koşullarında kısalabilir.

Mikroorganizmalar: EN ISO 374-5

Bakteri ve mantarlara karşı eldiven, EN 374-2 sızdırmazlık testini geçmelidir. Virüs koruması için ayrıca ISO 16604 testi yapılır; testi geçen eldivende piktogramın altında VIRUS yazar. Sağlık atığı, temizlik ve laboratuvar işlerinde bu ibareyi kontrol edin.

5. Adım: Isı, Kaynak ve Soğuk İçin EN 407, EN 12477, EN 511

Isı ve alev: EN 407:2020

EN 407 kodu altı haneden oluşur: alev yayılımı, temas ısısı, konvektif ısı, radyant ısı, küçük erimiş metal sıçraması, büyük miktarda erimiş metal. Temas ısısı seviyeleri şöyledir:

Temas ısısı seviyesi	Test sıcaklığı
1	100 °C
2	250 °C
3	350 °C
4	500 °C

2020 sürümünde alev yayılımı testi değişti ve iki ayrı piktogram tanımlandı: alev yayılımında en az 1. seviyeye ulaşan eldivenler ile ulaşmayanlar farklı piktogram taşır; iki piktogram aynı anda kullanılamaz. 2004 sürümüne göre alınmış test sonuçları 2020 belgelendirmesinde kullanılamaz. Satın alırken belgenin hangi sürüme göre düzenlendiğini sorun.

Kaynak: EN 12477

• Tip A: Isıya ve mekanik risklere karşı daha yüksek gereklilik, daha düşük el becerisi (en az seviye 1). Ağır kaynak işleri için.
• Tip B: Daha esnek, el becerisi en az seviye 4. TIG kaynağı gibi hassas kaynak işleri için.

Soğuk: EN 511

EN 511 kodu üç hanedir: konvektif soğuk (0–4), temas soğuğu (0–4), su geçirmezlik (0 veya 1). Su geçirmezlikte 1, suyun 30 dakika içinde geçmediğini gösterir. X, o testin yapılmadığı anlamına gelir. EN 388'e göre aşınma veya yırtılmada en az 2. seviyeye ulaşamayan eldivenin soğuk koruma seviyeleri en fazla 1 olarak beyan edilebilir.

Soğuk depoda eldivenin ıslanması yalıtımı düşürür. Islak ve soğuk birlikte varsa üçüncü hanenin 1 olmasına dikkat edin.

6. Adım: Kaplama, Astar ve Kavramayı İşe Göre Seçin

Standart işaretleri aynı olan iki eldiven, sahada çok farklı performans gösterebilir. Farkı çoğunlukla kaplama ve astar yaratır.

• Nitril kaplama: Sentetik kauçuktur; yağlı parçaların elleçlendiği montaj ve bakım işlerinde yaygın tercih edilir. Köpük (mikro köpük) yapılı nitril, hafif yağlı yüzeylerde kavramayı artırmak için kullanılır.
• PU kaplama: İnce bir kaplamadır; el hissinin önemli olduğu hassas ve kuru işlerde kullanılır.
• Lateks kaplama: Doğal kauçuktur; kavrama sağlar. Lateks alerjisi olan çalışanlarda kullanılmamalıdır.

Kaplama alanı da önemlidir. Avuç içi kaplı eldivenin sırtı açıktır ve nefes alır; kuru işlerde konforludur. Sıvı veya yağın elin sırtına geldiği işlerde tam kaplı veya yarım kaplı (parmak eklemlerine kadar) model gerekir. Unutmayın: kaplamanın sıvı geçirmemesi, kimyasal koruma anlamına gelmez. Kimyasal koruma yalnızca EN ISO 374 belgesiyle gösterilir.

7. Adım: Doğru Bedeni Seçin

Bol eldiven kavramayı düşürür ve makineye kapılma riskini artırabilir. Dar eldiven ise eli yorar ve çalışanın eldiveni çıkarmasına yol açar. EN ISO 21420'ye göre beden, avuç çevresi ve el uzunluğuyla belirlenir:

Eldiven bedeni	Harf karşılığı	El çevresi	El uzunluğu
6	XS	152 mm	160 mm
7	S	178 mm	171 mm
8	M	203 mm	182 mm
9	L	229 mm	192 mm
10	XL	254 mm	204 mm
11	XXL	279 mm	215 mm

El çevresini başparmak hariç, avuç içinin en geniş yerinden; el uzunluğunu bilekten orta parmak ucuna kadar ölçün. İki değer farklı bedene denk gelirse eldiveni sahada deneyerek karar verin. Toplu alımlarda farklı bedenlerden numune isteyin.

Antistatik Eldiven ile ESD Eldiven Aynı Şey Değil

EN 16350, patlayıcı ortamlarda (ATEX bölgeleri) kullanılacak eldivenlerin elektrostatik özelliklerini tanımlar; dikey direncin 1,0 × 10⁸ Ω'un altında olmasını ister. Bu eldivenler antistatik giysi ve ayakkabıyla birlikte, kişiyi topraklayan bir sistemin parçası olarak kullanılır.

Elektronik kart ve hassas bileşen üretiminde ise amaç bileşeni korumaktır. Bu işler için IEC 61340 serisine göre değerlendirilmiş ESD eldiven aranmalıdır. EN 16350 belgeli bir eldiven, otomatik olarak ESD eldiveni sayılmaz.

Sık Yapılan Hatalar

"Herkese en yüksek kesilme seviyesini alalım."
Yüksek kesilme dirençli eldivenler genellikle daha kalındır ve el hissini azaltır. Hassas işte çalışan eldiveni çıkarırsa koruma sıfıra iner. Doğru seviye, riske uyan seviyedir.

"Kaplamalı eldiven kimyasala karşı korur."
Nitril kaplama yağa karşı kavrama sağlayabilir; ama kimyasal koruma yalnızca EN ISO 374 işaretiyle gösterilir. İşaret yoksa eldiven kimyasal için değerlendirilmemiştir.

"Tip A eldiven her kimyasala dayanır."
Tip A, listedeki en az 6 kimyasal için test edildiğini gösterir. Sizin kimyasalınız için üreticinin dayanım tablosuna bakın.

"Kesilme dirençli eldiven kesilmez."
Hiçbir eldiven kesilmez değildir. EN 388 seviyeleri belirli test koşullarındaki direnci gösterir; her koşulda koruma vaat etmez.

"Antistatik yazıyor, elektronik hattında kullanılır."
EN 16350 patlayıcı ortamlar içindir. Elektronik bileşen koruması için ESD eldiven gerekir.

"Tek beden herkese uyar."
Yanlış beden hem kavramayı hem konforu bozar. Bedeni el ölçüsüne göre seçin ve sahada deneyin.

Satın Alma Kontrol Listesi

1. Her iş için el risklerini risk değerlendirmesinden çıkarın
2. Her risk için ilgili standardı belirleyin (EN 388, EN ISO 374, EN 407, EN 511, EN 12477)
3. Eldiven üzerindeki piktogramları ve kodları tek tek okuyun
4. Yüksek kesilme riskinde EN 388'deki A–F harfine bakın
5. Kimyasal riskte tip ve harfleri, ardından üreticinin kimyasal dayanım tablosunu kontrol edin
6. Kaplama tipini ve kaplama alanını işe göre seçin
7. El becerisi seviyesini işin hassasiyetine göre değerlendirin
8. Bedeni el çevresi ve uzunluğuna göre seçin, numuneyle deneyin
9. CE işaretini, AB uygunluk beyanını ve ürün veri sayfasını isteyin

360 Koruma'da İş Eldiveni Seçenekleri

Risk profilinizi çıkardıktan sonra iş eldiveni modellerini risk türüne göre inceleyebilirsiniz:

• Keskin kenar ve kesici parça riski için kesilme dirençli iş eldivenleri
• El becerisi öncelikli işler için montaj eldivenleri
• Kimyasal temas için kimyasal dayanımlı iş eldivenleri
• Yağlı ve ıslak işler için yağa ve suya dayanıklı iş eldivenleri
• Soğuk ortamlar için termal iş eldivenleri

Kodları bu yazıdaki mantıkla okumak için iki örnek:

• ATG MaxiFlex Ultimate 34-874: EN 388 kodu 4131A. Aşınmada en yüksek seviye (4), TDM kesilmede A. Avuç içi köpük nitril kaplıdır; kesilme riskinin düşük, el becerisinin önemli olduğu montaj işleri için uygun bir profil.
• ATG MaxiCut Ultra 44-3745: EN 388 kodu 4442C. Aşınma, Coup kesilme ve yırtılmada 4, delinmede 2, TDM kesilmede C (≥ 10 N). Orta düzey kesilme riski olan işler için değerlendirilebilir.

Sık Sorulan Sorular

İş eldiveni nasıl seçilir?

Önce işteki el risklerini belirleyin: kesilme, aşınma, delinme, kimyasal, mikroorganizma, ısı veya soğuk. Sonra her risk için ilgili standardın işaretini eldivende arayın: EN 388, EN ISO 374, EN 407, EN 511. Son olarak kaplamayı, el becerisini ve bedeni işe göre seçin.

İş eldiveninde hangi standartlara bakılmalı?

Her koruyucu eldiven EN ISO 21420 genel gerekliliklerini karşılamalıdır. Mekanik riskler için EN 388, kimyasallar için EN ISO 374-1, mikroorganizmalar için EN ISO 374-5, ısı için EN 407, kaynak için EN 12477, soğuk için EN 511 standardına bakılır.

EN 388 kodundaki harf ne anlama gelir?

Beşinci karakterdeki A–F harfi, EN ISO 13997 (TDM) testine göre kesilme direncini gösterir. A en düşük (≥ 2 N), F en yüksek (≥ 30 N) seviyedir. Yüksek kesilme riskinde referans alınacak değer bu harftir.

EN ISO 374 Tip A, B ve C arasındaki fark nedir?

Tip A, listedeki en az 6 kimyasal için en az 30 dakika; Tip B en az 3 kimyasal için en az 30 dakika; Tip C ise en az 1 kimyasal için en az 10 dakika geçirgenlik süresi sağlar. Üç tipte de eldiven sızdırmazlık testini geçmelidir.

Nitril kaplı eldiven kimyasala karşı korur mu?

Kaplamanın malzemesi tek başına kimyasal koruma göstermez. Eldivenin kimyasala karşı koruduğu yalnızca EN ISO 374-1 işaretiyle ve test edilen kimyasal harfleriyle gösterilir. Kullandığınız kimyasal için üreticinin dayanım tablosunu da kontrol edin.

İş eldiveni bedeni nasıl ölçülür?

El çevresini başparmak hariç avuç içinin en geniş yerinden, el uzunluğunu bilekten orta parmak ucuna kadar ölçün. EN ISO 21420'ye göre örneğin 203 mm el çevresi 8 (M), 229 mm el çevresi 9 (L) bedene karşılık gelir.

Antistatik eldiven elektronik üretiminde kullanılır mı?

EN 16350 antistatik eldivenler patlayıcı ortamlar için tasarlanmıştır ve elektronik bileşenleri korumayı amaçlamaz. Elektronik üretimde IEC 61340 serisine göre değerlendirilmiş ESD eldiven aranmalıdır.

Sonuç

İş eldiveni seçimi üç sorudan oluşur: Risk ne? Bu riskin standardı ve işareti eldivende var mı? Çalışan bu eldiveni vardiya boyunca giyebilir mi? Piktogramları ve kodları okumayı öğrendiğinizde katalogdaki onlarca model birkaç doğru seçeneğe iner.

Nihai seçim her zaman işyerinizin risk değerlendirmesine bağlıdır. Toplu alım veya şartname hazırlığında hangi eldivenin ihtiyacınıza uyduğundan emin değilseniz, WhatsApp destek hattımızdan bize ulaşabilirsiniz.